Blog with Sidebar
19169
page-template,page-template-blog-large-image,page-template-blog-large-image-php,page,page-id-19169,page-child,parent-pageid-1815,stockholm-core-2.1.8,select-theme-ver-7.7,ajax_fade,page_not_loaded,,qode_menu_,wpb-js-composer js-comp-ver-6.6.0,vc_responsive

Hotel Angst te Bordighera – Liguria, geschiedenis tussen verhalen en fictie

In Bordighera aan de Riviera di Ponente in Liguria is het hotel Angst aan de Via Romana 76 nog altijd een bezienswaardigheid. Veel toeristen die Bordighera bezoeken willen het monumentale gebouw, dat zich al jaren in een verwaarloosde staat achter een omheining bevindt, alsnog op de foto zetten. Het vroegere hotel trekt zelfs YouTubers aan die over de afzettingen heen klimmen en binnen de spannendste filmpjes voor op het internet maken, bijgaand filmpje geeft je een indruk: https://youtu.be/Bey5rBf68_s

Sinds 1985 valt hotel Angst officieel onder de soprintendenza ai beni culturali, de Italiaanse monumentenzorg en is het vervallen gebouw met het originele naambord nog slechts een stille getuige van wat het imposante hotel eens moet zijn geweest.

Al met al reden genoeg voor mij om meer te willen weten over dit bijzondere hotel en haar geschiedenis …

 

 

Terwijl ik begin te lezen over oprichter Adolf Angst en foto’s bekijk van het pand zoals het nu is, moet ik onwillekeurig denken aan een beeld uit de “The Shining”, een horrorfilm uit 1980 van Stanley Kubrick gebaseerd op het boek van Stephen King (1977).

Hierin gaat de hoofdpersoon Jack Torrence, vertolkt door Jack Nicholson, in een afgelegen gebied in de Colorado Rockies een hotel runnen en verliest in die totaal van de buitenwereld geïsoleerde omgeving meer en meer het contact met de werkelijkheid. Via zoontje Danny, die door zijn telepathische gaven het vermogen heeft om in het gruwelijke verleden van het hotel te kunnen kijken, zien wij er diverse geestverschijningen opdoemen.

Over hotel Angst doen onder de Bordigotti, de inwoners van Bordighera, ook diverse verhalen de ronde over gasten die in het hotel de geest van een jonge vrouw hebben waargenomen . . .

Hoe zijn die verhalen ontstaan? Daarvoor duiken we eerst eens in de geschiedenis van het opkomende toerisme in de negentiende eeuw in Bordighera:

 

De streek vanaf Menton aan de Franse Riviera en van Ventimiglia tot Genua aan de Italiaanse Riviera wordt in die tijd enorm populair. Vooral bij Engelse welgestelde toeristen naar aanleiding van de verschijning van de roman: Il dottor Antonio geschreven door Giovanni Ruffini (1807-1881), in het Engels uitgegeven in Edinburgh in 1855.

Ruffini, was een Italiaanse auteur en patriot die steun zocht voor de eenwording van Italië. Zijn verhaal speelt zich dan ook af in de context van het Risorgimento, de periode van de eenwording van Italië (1830-1870) en vertelt over de onmogelijke liefde tussen de Siciliaanse revolutionair dottor Antonio en Lucy, dochter van de Engelse aristocraat Sir John Davenne. Met beschrijvingen van de bijzondere schoonheid van het landschap in Liguria wekte Ruffini de sympathie en belangstelling op van de Engelsen voor deze regio en Bordighera. In 1937 is zijn roman verfilmd in de Cinecittà studio’s te Roma door de regisseur Enrico Guazzoni.

 

Naast Engelsen beginnen ook andere buitenlanders de Italiaanse Riviera te ontdekken, zo ook de welgestelde Oostenrijkse ondernemer Adolf Angst (1847-1924) die de ambitie heeft het meest prestigieuze zes sterren luxe hotel ooit neer te willen zetten. Enorm onder de indruk van de natuur, de azuurblauwe zee en de magische sfeer in het gebied rond Bordighera besluit hij die droom in deze plaats te verwezenlijken. Hij vindt al snel een mooi groot stuk land om de plannen te realiseren, maar er is een probleem: op de grond staat het huis van een zekere mevrouw Ghella en om de bouw te kunnen starten moet haar huis gesloopt worden maar deze signora wil het huis niet verkopen. . .Na een juridische strijd over het eigendom van de grond is haar huis uiteindelijk verwoest door een mysterieuze uitslaande brand waarbij zij is omgekomen. Haar lichaam is nooit gevonden. In het Italiaans kun je het verhaal volgen via dit filmpje: https://youtu.be/zq9rMEXAj9Y

Vanaf de opening in 1887 zijn er over het hotel in overlevering allerlei verhalen ontstaan, die, zoals dat gaat met dit soort verhalen, steeds spannender zijn geworden, zoals die over de nachtelijke bezoeken van  mevrouw Ghella wiens geest er ‘s nachts ronddoolt waarvan gasten zelfs het ruisen van haar rokken in de gangen hebben waargenomen. . .

 

Begin 19e eeuw straalt hotel Angst alle elegantie en grandeur uit die typisch is voor de Belle Epoque: een grote oprijlaan met een exotische palmentuin rondom leidt naar de trappen van een enorm bordes en de entree. Er zijn diverse prachtige salons, er is een dameslounge, een rookruimte voor de heren en een bibliotheek. De kamers met bad, hebben stromend water en elektriciteit, wat heel modern is voor die tijd. Men speelt bridge, schaak en tennis. Er worden diverse concerten, bals, thé dansants en culturele activiteiten georganiseerd en in het grote restaurant van het hotel staat een brigade klaar van de best opgeleide koks die culinaire specialiteiten creëren voor de gasten die er in avondjurk en jacquet verschijnen. Naast welgestelde Engelsen en Duitsers brengen ook Fransen, zoals de kunstenaar Claude Monet er hun vakanties door. Zelf royalty zoals koningin Victoria van Engeland bijvoorbeeld heeft plannen gehad om er te gaan logeren. Zij huurt voor zichzelf en haar staf, zelfs het hele hotel af maar moet uiteindelijk, helaas voor Bordighera, afzeggen wegens politieke verplichtingen thuis.

Adolf Angst is belangrijk geweest voor Bordighera. Naast werkgelegenheid voor de inwoners heeft de filantroop gedoneerd aan diverse instellingen waardoor Angst is uitgroepen tot ereburger van Bordighera en de koninklijke onderscheiding het Croce di Cavaliere della Corona d’Italia voor zijn inzet heeft mogen ontvangen.

 

Naast een glorietijd heeft het hotel ook slechte tijden gekend die zelfs direct in 1887 begonnen toen de eerste bouw van het hotel die gepland was op het piazza della stazione is verwoest door een aardbeving. Dat heeft Angst echter niet ontmoedigd want nog datzelfde jaar heropent hij zijn hotel aan de Via Romana. Gedurende de Eerste Wereldoorlog is het gebouw als militair hospitaal in gebruik genomen. Na de dood van Angst in 1924 heeft Max Naudenbousch, de man van zijn dochter Maria, de leiding van het hotel overgenomen, maar de oorlog heeft alles veranderd; de welgestelde en aristocratische buitenlandse toeristen komen niet meer en wie dat wel doet reserveert in minder gedateerde hotels. In de Tweede Wereldoorlog schijnt Mussolini er op aandrang van Hitler nog een diner te hebben georganiseerd voor generaal Franco maar daarna is hotel Angst snel in verval geraakt. Na de sluiting van het hotel in 1946 blijken deuren en raamsponningen als brandstof te zijn gebruikt, is er veel gestolen van marmer tot lampen en zijn decoraties vernield.

 

In 2018 heeft de gemeente van Bordighera een nieuw bestemmingsplan opgezet voor hotel Angst in samenwerking met projectontwikkelaar Bizzi & Partners Development S.p.A.

 

 

Door Susanna Scarabicchi, oprichtster van architectenbureau Tectoo en ingenieur Giuseppe Bessone is vervolgens een driejarige opzet uitgewerkt om hotel Angst te verbouwen tot een appartementencomplex waarbij de klassieke gevel en typische stijlelementen van het monumentale pand bewaard zullen blijven. Er zullen 80 zeer luxe appartementen worden gecreëerd, allemaal met privégarage, meerdere gemeenschappelijke ruimten en twee zwembaden. Daarnaast wordt het park rondom het hotel opnieuw aangelegd door tuinarchitecten die er net als in het originele ontwerp palm – en olijfbomen in verwerken die verwijzen naar de exotische sfeer van vroegere tijden.

 

Na de officiële presentatie van de bouwplannen is met het het leggen van de eerste steen door burgemeester Giacomo Pallanca van Bordighera in 2018 het project dan echt van start gegaan. Als je het leuk vindt is het verloop ervan te volgen op FaceBook via: https://www.facebook.com/tectooarchitects

 

Natuurlijk hoopt de gemeente Bordighera met deze verbouwing bij te dragen aan cultuurbehoud en daarnaast buitenlandse investeerders aan te trekken en werkgelegenheid te creëren. Wanneer de verbouwing van het complex eenmaal klaar is kun je je echter afvragen of deze ook werkelijk zal bijdragen aan het welzijn van de bordigotti, immers bij een appartementengebouw voorzien van de aller modernste snufjes heb je niet zoveel personeel meer nodig en daarnaast is een dergelijke woonstijl slechts weggelegd voor de pochi eletti, de happy few…

 

Illustrazioni:

Foto film Il dott. Antonio: https://en.wikipedia.org/wiki/Doctor_Antonio_(1937_film)

Foto Antonio Ruffini:     https://www.bordighera.it/storia/personaggi/giovanni_ruffini

Foto 1 hotel Angst: von Salinger – CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hotel_Angst.001_412.JPG

Foto 2 hotel Angst: von Salinger, CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hotel_Angst.001_219.JPG

Foto 3 hotel Angst, von Salinger, CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hotel_Angst.001_190.JPG

Articoli:

Lucia Baudo, Il ritorno del Dottor Antonio, articolo pubblicato su “Provincia di Imperia” numero 83/84 anno 2000

https://www.bordighera.it/storia/luoghi_ed_edifici/hotel_angst

https://www.riviera24.it/2018/02/giornata-storica-per-bordighera-posata-la-prima-pietra-della-nuova-era-per-lhotel-angst-278893/

Tekst: Louise Helsloot MA – De Italiaanse Culturele Salon © 2020

 

 

Il sentiero dei castagni van Stresa naar Belgirate!

De CAI – Club Alpino Italiano onderhoudt in Italië zo’n 60 duizend wandelpaden, van makkelijk te belopen tot het echte zware alpine klimwerk. Zo blijft in samenwerking met de UNESCO het patrimonium van Italië bewaard. Deze wandelroutes zijn herkenbaar aan de rood-wit gestreepte bordjes, zo ook deze route door de kastanje bossen rond het Lago maggiore:

il sentiero dei castagni !

 

Deze bijzondere route voert je vanaf Stresa omhoog langs panoramische vergezichten over het meer naar Belgirate. Solo andata, alleen heen, is deze wandeltocht een parcours van ongeveer 8 km in falsopiano, vals plat, dat geasfalteerde paden afwisselt met bospaden. Afhankelijk van de weersomstandigheden kom je hierop soms wel omgewaaide bomen tegen die nog niet zijn opgeruimd waar je overheen moet klauteren, dus trek goede wandelschoenen aan wanneer je dit pad wilt lopen. Voldoende water meenemen en ook een lunchpakketje voor onderweg is lekker want langs deze route is op dat gebied niet echt iets te vinden!

Wanneer je vanaf Belgirate niet meer terug naar Stresa wilt lopen is het leuk om vanaf daar de battello, de boot terug te nemen naar Stresa. Check wel van tevoren even de vertrektijden van de boten voor je na deze wandeling op een van de terrasjes aan het meer neerploft. Als alternatief kun je natuurlijk een taxi nemen maar de lokale bus rijdt je ook prima terug langs de oever van het meer.

 

Wat ga ik zien?

 

De wandeltocht omhoog richting Binda start in Stresa in de Via Manzoni, genoemd naar Alessandro Manzoni (1785-1873) schrijver en dichter, die hier aan het Lago maggiore vakanties doorbracht in zijn residentie het Palazzo Stampa te Lesa.

Manzoni is vooral bekend om zijn meesterwerk I promessi sposi. Halverwege herinnert een monument met reliëf in brons ons aan de vriendschap die de schrijver had met de priester en filosoof Antonio Rosmini (1797-1855).

              

We vervolgen de weg tot een splitsing met een klein kapelletje waarin een fresco van de Madonna te zien is. Vanaf dit punt links begint de tocht over een antiek Romeins pad met keistenen naar het kastanje bos. Onderweg in het bos zien we nog andere boskappeletjes en komen bij antieke kerken en boerenhoeves, waardoor je ook een indruk krijgt van la vita contadina, het boerenleven zoals het in dit gebied is geweest; religieus en arm, waar hard moest worden gewerkt. Diverse borden langs de route geven je extra informatie over de geschiedenis van de landbouwers die hier van dit land en deze bossen hebben geleefd. Ze verwerkten kastanjes in recepten, op de terrassen die zij hebben aangelegd stonden diverse soorten fruitbomen, appels, vijgen, kersen en in hun moestuinen verbouwden zij bonen, gerst en mais.

 

We komen via een schitterend uitzicht op het meer aan in het dorpje Passerà, bij het Oratorio di Passerà. Deze kerk die stamt uit c.a. 1657 is volgens de overlevering door een rijke wijnhandelaar aan de Madonna geschonken uit dankbaarheid nadat deze een schipbreuk had overleefd.

Wanneer je verder deze weg afloopt leidt deze naar de ruïnes van een oude molen, de mulin da la stria de Passerà. Over deze molen bestaat een griezelige oude legende: de mysterieuze legende van Togn. Het mooie van volksverhalen is dat deze overgeleverd worden aan nieuwe generaties. Zo heb ik ook dit verhaal gehoord van een Italiaanse lerares van een lokale school die ik er tegenkwam. Zij nam haar klas mee op deze excursie om hen in die eigen omgeving te vertellen over hun retroterra culturale, hun culturele achtergrond.

De legende vertelt over de molenaar Togn die hier in zijn molen woonde met zijn vrouw. Toen hun enige zoontje op jonge leeftijd overleed, vermoordde hij haar uit verwijt waardoor er een vloek werd uitgesproken over de molen. Iedereen die er daarna naar binnenging stierf. De molenaar vluchtte. Na jaren hoorde hij dat zijn vrouw er nog steeds ronddoolde als het fantasma van de molen daarom keerde hij verkleed als zwerver terug om dit te onderzoeken. Toen hij de molen inliep was ook hij op slag dood. Toen de molenaar en zijn vrouw in de dood weer werden verenigd met hun zoontje kon de vloek worden opgeheven…

Door de manier waarop de lerares in deze omgeving ons over de legende van Togn vertelde, werd deze hier bijna voelbaar…!

   

 

 

Verder wandelend kom je langs het dorpje Piane di Pramezzano richting Brisino aan in Magognino. Hier ligt rond de Chiesa di S. Albino het Cimitero di Sant’Albino, de begraafplaats van Sant’Albino. De serene sfeer van deze plek midden in de heuvels is indrukwekkend te noemen. In het kerkje dat stamt uit 1151 is een fresco te zien van de Madonna in trono, de Madonna op de troon, uit de vijftiende eeuw.

Vervolg nu de route richting Calogna en kom aan bij de Capalla di Santa Maria Mater Gratiae waarin een fresco van San Grato, de beschermheilige van het noodweer en de overstromingen te zien is. Verderlopend richting Belgirate vind je op een open plek nog de Chiesetta di San Paolo. Vanaf dit antieke romeinse kerkje kom je via Pianezza en Farinelli aan bij de Chiesa vecchia van Belgirate. Hier vallen de Romeinse klokkentoren en de arcade uit de zeventiende eeuw op en zijn daarnaast fresco’s te zien uit de vijftiende eeuw. Daarna leidt de weg je heuvelafwaarts naar het centrum van Belgirate en is het tijd voor een koel drankje aan het meer!

   

 

Hierbij nog een leuk filmpje om nog meer in de stemming te komen om deze mooie tocht te gaan lopen!

Alla prossima! Tot de volgende keer!

 

foto’s bronzen reliëf Manzoni: http://appuntiretrodatati.blogspot.com/2016/12/ringraziamenti-ed-aggiornamenti-bolg.html

foto’s: PW © 2020

Tekst: Louise Helsloot MA – De Italiaanse Culturele Salon © 2020

La ricetta di Anna Maria: cotechino e lenticchie

Recept voor cotechino e lenticchie van Anna Maria

Ingrediënten:

  • 300 gram linzen
  • 100 gram blokjes pancetta of ontbijtspek
  • 3 stengels bleekselderij
  • 3 wortels
  • 2 laurierblaadjes
  • 1 ui
  • olijfolie extra vergine
  • peper en zout
  • 1 liter runderbouillon
  • tomatensaus, zelf maken met een uitje, knoflook, tomaten, tomatenpuree, beetje bouillon, oregano en basilicum of kant en klaar kopen, zoals de salsa pomodori van Burgio
  • 1 cotechino van 500 gram, bestellen via internet of bij de Italiaanse speciaalzaak. Kun je deze niet krijgen dan kun je ook saucijzen gebruiken van goede kwaliteit en lekker gekruid. Vers duurt de bereiding van de cotechino enige uren, voorgekookt is het product sneller klaar.

 

Zo maak je het:

Voor je begint:

Linzen moet je minsten 12 uur laten weken en daarna goed afspoelen met lauw warm water voor gebruik. Je kunt het jezelf natuurlijk ook makkelijker maken en kiezen voor een pakje Italiaanse linzen zoals de lenticchie di Castelluccio di Norcia bijvoorbeeld die ook van goede kwaliteit zijn en die je niet hoeft te weken

De ui, wortel en bleekselderij zo klein mogelijk snijden. In een grote koekenpan twee eetlepels olijfolie verhitten en hierin de pancettablokjes aanbraden, vervolgens het ui-wortel-bleekselderijmengsel toevoegen en samen zachtjes laten smoren. De linzen toevoegen, omroeren wat peper toevoegen.

Pas op met zout dat kun je later naar smaak toevoegen. Zoveel tomatensaus erbij gieten als nodig en langzaam aan ook de bouillon, zachtjes omroeren tot een smeuïge massa. De linzen circa een half uur laten sudderen op zacht vuur, of net zolang tot de linzen gaar zijn. Regelmatig onder kooktijd controleren zodat de linzen niet uitdrogen, desnoods wat bouillon bijvoegen.

De voorgekookte cotechino volgens aanwijzing op de verpakking zachtjes opwarmen, meestal zo’n minuut of 30-40. Verpakking open knippen en het vet eruit laten lopen. Wanneer de linzen klaar zijn, de cotechino in plakken snijden en op een bedje van de linzen serveren.

 

foto lenticchie: https://www.cortilia.it/prodotti/lenticchie-di-castelluccio-di-norcia-igp_286PROD1018

foto cotechino: https://salumipasini.com/

Ricetta: AM.

Vertaling: Louise Helsloot MA – De Italiaanse Culturele Salon © 2020

Buon anno nuovo!

Oudejaarsavond is in het Italiaans: La vigilia di Capodanno (letterlijk: de avond voor Nieuwjaarsdag) maar wordt ook La notte di San Silvestro, de nacht van Sint Sylvester genoemd, waarom eigenlijk?

 

De Heilige Sylvester is paus geweest van 314 tot 335 na Chr. tijdens de heerschappij van de Romeinse keizer Constantijn de Grote ( 272-337). Nadat Sylvester de keizer van lepra zou hebben genezen schenkt Constantijn hem uit dankbaarheid het wereldlijk gezag over het westelijk gedeelte van het Romeinse Rijk, waardoor deze naast geestelijk leider, ook wereldlijk vorst wordt. Deze schenking is vastgelegd in de Donatio Constantini, een oorkonde die later vervalst bleek.

Dat het om een vervalsing gaat wordt algemeen aangenomen doordat uit het onderzoek van de Italiaanse humanist en filoloog Lorenzo Valla (ca.1405-1457), de Falso credita et ementia Constantini Donatione declamatio bleek dat bepaalde termen zoals die in de Donatio voorkwamen niet pasten bij de historische context waarin het document geschreven is.

Het heeft nog tot in de negentiende eeuw geduurd voordat ook de Katholieke kerk erkende dat het document niet authentiek was en het grondgebied van de paus beperkt werd tot Rome en Vaticaanstad.

 

 

In de Santo Quattro Coronati kerk in Rome zijn in de San Silverster kapel uit 1246 fresco’s te bewonderen waarop Constantijn een tiara schenkt aan Sylvester waarmee de Donatio Constantini beeldend wordt uitgedrukt. Sint Silvester is de patroonheilige van het nieuwe jaar en zijn feestdag vieren de Katholieken op 31 december.

 

Het vieren van de laatste dag van het jaar doen Italianen net als wij ook het liefst met familie en vrienden maar vooral met lekker samen eten!

Of je het nu in kleine kring viert of enorm uitpakt, bij Il cenone di Capodanno, het grote Oudejaarsdiner, horen volgens traditie een paar typische Italiaanse gebruiken en gerechten.

 

Wat echt niet mag ontbreken zijn cotechino e lenticchie, gekruide varkensworst met linzen. Dit gerecht behoort tot het culinair patrimonium van steden als Ferrara, Bologna, Reggio Emilia, Parma en Piacenza maar wordt ook in andere delen van Italië op 31 december met smaak gegeten. Al in de tijd van de Romeinen werden linzen gezien als teken van voorspoed. Volgens de traditie gaf men elkaar leren zakjes gevuld met linzen cadeau met de wens dat deze in geldstukken zouden veranderen. Wanneer je linzen, die door hun goudbruine kleur wel wat lijken op geldstukken, kookt, nemen ze ook nog in volume toe, een voorbode van toenemende rijkdom. De oudejaarsschotel Cotechino e lenticchie met de linzen die er als muntstukken omheen worden geserveerd staat dan ook voor fortuna e prosperità per l’anno nuovo, succes en welvaart voor het nieuwe jaar.

Een familiebedrijf dat al sinds generaties volgens traditionele recepten salami en cotechino produceert is Salumi Pasini waar je deze typische Italiaanse producten op de webshop kunt vinden https://salumipasini.com/

In Nederland kun je de originele cotechino kopen bij Pomino Italiaanse delicatessen Leiden https://www.italiaansedelicatessen.com/ of bij Appetito in Amsterdam: https://shop.appetito.eu/catalogsearch/result/?q=cotechino

Heb je na het lezen hierover zin gekregen om deze Italiaanse Capodanno schotel zelf eens te maken, het recept van Anna Maria vind je op mijn website in de categorie receptenhttps://www.deitaliaanseculturelesalon.nl/recepten/la-ricetta-di-anna-maria-cotechino-e-lenticchie/

 

Op de mooi versierde tafel voor het Cenone zien we ook melagrane, granaatappels en mandjes met noci, walnoten en frutta secca, gedroogde vruchten als symbolen voor levensenergie, vruchtbaarheid en geluk, terwijl chicchi di riso, rijstkorrels en uve, druiven staan voor rijkdom en overvloed. Er is zelfs un famoso detto, een bekend gezegde: chi mangia uva a capodanno conta quattrini tutto l’anno”, dat zoiets betekent als: wie een druif eet op Nieuwjaarsdag kan het hele jaar muntjes tellen, zit dus goed bij kas. Volgens de traditie moet je daarom precies op het slaan van de klok om middernacht wanneer de klok twaalf keer slaat een druif eten voor elke maand van het komende nieuwe jaar.

 

Daarnaast is de kleur rosso, rood belangrijk op Oudejaarsavond. Peperoncini, rode pepers, staan voor een gunstig levenslot en worden verwerkt in tafelstukken gebruikt om de tafel te versieren.

Mannen schenken hun geliefde della biancheria intima rossa, rode lingerie en vrouwen hem mutande da uomo in rosso, een rode onderbroek omdat de kleur staat voor passie en fertiliteit in het nieuwe jaar. Stellen die graag een baby willen verwachten doen mee aan deze traditie.

Let op: zelf aantrekken helpt niet, het werkt alleen wanneer je het exclusief cadeau hebt gekregen!

 

Nu ben je helemaal klaar voor het Italiaanse Veglione di San Silvestro, het grote oudejaarsbal, een feest dat de hele oudejaarsnacht duurt, tenzij je teveel hebt gegeten natuurlijk…

 

 

 

 

 

 

 

 

http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost08/DonatioConstantini/don_text.html

https://history.hanover.edu/texts/vallapart1.html

foto San Silvestro: unknown medieval artist in Rome, Public domain, via Wikimedia Commons, https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bc/Sylvester_I_and_Constantine.jpg

foto cotechino: https://salumipasini.com/

foto peperoncino: LH © 2020

Tekst Louise Helsloot MA – De Italiaanse Culturele Salon © 2020